| Atari ST | |
 |
|
| Typ | komputer osobisty |
| Rozpoczęcie produkcji | 1985 |
| Zakończenie produkcji | 1993 |
| Procesor | Motorola 68000 8 MHz |
| Pamięć | 512 kB lub 1 MB |
| System operacyjny | Atari TOS |
Atari ST jest linią komputerów domowych/osobistych wprowadzoną na rynek przez Atari w 1985 roku, mających bogate możliwości multimedialne. Komputery tej rodziny standardowo wyposażone były w myszkę przeznaczoną do obsługi środowiska graficznego, co ówcześnie było niemałą rzadkością.
Litery "ST" są akronimem od angielskiej nazwy "Sixteen/Thirty two" ("Szesnaście/Trzydzieści dwa") odzwierciedlającej architekturę użytego w ST procesora Motorola MC68000 oraz szerokość szyny danych. Inna teoria mówiąca, że są to inicjały Sama Tramiela, syna ówczesnego właściciela Atari Jacka Tramiela, jest nieprawdziwa. Dowodem jest nazwanie następcy linii ST - "Atari TT" akronimem od "Thirty two/Thirty two" architektury procesora Motorola MC68030.
Spis treści |
edytuj Parametry Techniczne
Wszystkie komputery linii mają bardzo zbliżone parametry. Różnice można odczytać z nazwy konkretnego modelu. Główne różnice to:
- Ilość pamięci (określana przez liczbę w nazwie modelu)
- Brak lub wbudowana stacja dysków 3.5' o pojemności SS DD (360 KB, wczesne modele STF i STFM) lub DS DD (720 KB, późniejsze modele STF i STFM) ,
- Brak lub wbudowany modulator telewizyjny (modele STM i STFM),
(przykładowe oznaczenie: Atari 520 STF)
Pozostałe komponenty (układy scalone) były niemal identyczne dla każdego modelu (aczkolwiek istniało kilka wersji płyt głównych).
ST, tak jak wiele innych komputerów ówcześnie produkowanych, produkowany był w odbudowie zintegrowanej z klawiaturą. Produkowana była także wersja MEGA ST w obudowie desktop z podłączaną klawiaturą przeznaczona na rynek profesjonalny. W wypadku MEGA ST w nazwie nie było oznaczenia FM (wszystkie MEGA ST mają wbudowany modulator telewizyjny oraz stację dysków), ilość pamięci było oznaczana jedną cyfrą (2, 4) oznaczającą ilość megabajtów. Ponadto MEGA ST ma gniazdo na koprocesor matematyczny Motorola MC68881, oraz złącze rozszerzeń MEGABUS. Późniejsze wersje MEGA ST mają wbudowany BLiTTER.
Atari STE (E - enchanced) to zasadniczo dwa modele (Atari 520 STE i Atari 1040 STE) o pojemności pamięci odpowiadającej numerowi i odpowiadające funkcjonalnie STFM. STE zawierało kilka ulepszeń:
- paleta kolorów rozszerzona do 4096,
- BLiTTER
- Ulepszony Shifter
- dwa przetworniki cyfrowo-analogowe o rozdzielczości 8 bitów i maksymalnej częstotliwości próbkowania 50066 Hz z możliwością regulacji basów, sopranów oraz głośności,
- 2 dodatkowe, piętnastopinowe porty dżojstika do podłączenia czterech dżojstików, lub 2 JagPadów,
- 2 stereofoniczne wyjścia dźwiękowe chinch,
- pamięć rozszerzalna modułami SIMM do maksymalnie 4 MB.
MEGA STE było wersją STE na rynek profesjonalny w obudowie desktop (podobnej jak Atari TT lecz w innym kolorze), mająca następujące dodatki:
- kontroler dysku twardego ACSI z adapterem do SCSI,
- procesor pracujący z prędkością 16 MHz (z możliwością przełączenia do 8 MHz w celu zachowania pełnej kompatybilności).
- 16 KB pamięci cache dla procesora (z możliwością wyłączenia w celu zachowania pełnej kompatybilności),
- gniazdo na koprocesor matematyczny MC68881,
- złącze kart rozszerzeń w standardzie VME.
edytuj Procesor
ST jest wyposażone w procesor Motorola MC68000 taktowany zegarem 8 MHz (16 MHz w MEGA STE).
edytuj Szyna danych
ST ma szesnanstobitowÄ… szynÄ™ danych taktowanÄ… zegarem 8 MHz.
edytuj Możliwości graficzne
ST ma trzy tryby graficzne o następujących parametrach:
- 320/200 w 16 kolorach z palety 512 (4096 STE) (ST-LOW), częstotliwość odchylania pionowego 50 lub 60 Hz, częstotliwość odchylania poziomego 15 kHz
- 640/200 w 4 kolorach z palety 512 (4096 STE) (ST-MED), częstotliwość odchylania pionowego 50 lub 60 Hz, częstotliwość odchylania poziomego 15 kHz
- 640/400 w czerni i bieli (ST-HIGH), częstotliwość odchylania pionowego 70 Hz, częstotliwość odchylania poziomego 30 kHz
Modele M mogą wyświetlać tryby ST-LOW i ST-MED na telewizorze.
ST wyświetla obraz otoczony ramką. Zaskakujące jest to, że mimo iż nie było to przewidziane przez konstruktorów, ramkę tę można programowo zlikwidować, zwiększając w ten sposób rozdzielczość. Wymaga to jednak programowania na niskim poziomie, wobec czego jest dosyć kłopotliwe.
Możliwe jest także, poprzez programowe przełączanie, zmiana palety kolorów trzy (sześć w STE) razy podczas wyświetlania każdej linii obrazu. Dzięki temu, w jednej linii ekranu można użyć do 48 kolorów (96 w STE).
Dodatkowo, również programowo, podczas wyświetlania ekranu, możliwa jest zmiana rozdzielczości dla każdej linii ekranu.
Tego typu sztuczki były szeroko wykorzystywane w demach, a także w wielu grach.
edytuj Organizacja pamięci ekranu
Pamięć ekranu w ST może zaczynać się od dowolnego adresu, z dokładnością do 256 bajtów (4 bajty w STE). W każdym trybie graficznym ekran zajmuje 32 KB.
Pamięć ekranu jest zorganizowana w postaci wymieszanych planów.
Długość linii ekranu wynosi odpowiednio 160 bajtów (ST-LOW i ST-MED) lub 80 bajtów (ST-HIGH). W STE można ustawić praktycznie dowolną "wirtualną" długość linii ekranu i przesuwać widoczne okno z dokładnością do 1 piksela, dzięki czemu uzyskuje się szybki i płynny przesuw całego ekranu.
edytuj Możliwości dźwiękowe
ST jest wyposażone w programowalny generator Yamaha YM2149. Ma on trzy kanały i możliwość sterowania obwiednią niezależnie dla każdego kanału, a także generowania szumów (sampli).
STE ma dwa przetworniki cyfrowo-analogowe o rozdzielczości 8 bitów i częstotliwościach próbkowania 6258 Hz, 12517 Hz, 25033 Hz oraz 50066 Hz. Próbki są w formacie "ze znakiem" i mogą być odgrywane stereo lub mono. Dane stereo są zorganizowane w pary po dwa bajty w następujący sposób (L - lewy kanał, P - prawy): LPLPLPLPLPLP. Długość próbki zawsze musi być parzysta. Przetworniki te są podłączone do układu zapewniającego regulację głośności (głównej i oddzielnie dla każdego kanału) oraz regulacje basów i sopranów.
Oprócz tego, ST ma dwa złącza standardu MIDI (MIDI-IN, MIDI-OUT) do komunikacji z zewnętrznymi syntezatorami i innymi urządzeniami, dzięki czemu zyskał ogromną popularność wśród profesjonalnych muzyków. Komputery tej serii dzięki innowacyjnemu oprogramowaniu stawały się sekwencerami, które w łatwy sposób sterowały urządzeniami wyposażonymi w MIDI, np. wyrzutniami sztucznych ogni i innymi.
edytuj Pamięć masowa
ST w wersji F jest wyposażony we wbudowaną stację dysków o pojemności DS DD (standardowo 720 KB), lecz zastosowany system operacyjny Atari TOS umożliwia sformatowanie i odczytywanie dyskietek o wyższej pojemności (do ok. 920 KB). Wszystkie modele mają złącze umożliwiające podłączenie zewnętrznej stacji dysków. Zastosowany kontroler WD1772 pozwala na obsługę do dwóch stacji dysków.
ST ma złącze DMA przeznaczone do podłączenia urządzeń w standardzie ACSI (SASI - pierwotna wersja SCSI), a także drukarek laserowych i innych urządzeń.
Mega STE ma wbudowany kontroler ACSI z adaptorem do SCSI.
edytuj Gniazda
ST ma następujące gniazda:
- gniazdo w standardzie Centronics,
- gniazdo w standardzie RS-232 C pracujące z maksymalną prędkością 19 200 bodów,
- gniazdo DMA (ACSI),
- gniazdo monitorowe,
- gniazdo dodatkowej stacji dysków,
- gniazdo antenowe (jedynie modele M),
- gniazdo MIDI IN i MIDI OUT,
- gniazdo Cartridge,
- 2 gniazda dżojstika, przy czym jedno może służyć zamiennie jako gniazdo myszy,
- STE: 2 gniazda audio chinch,
- STE: 2 piętnastopinowe gniazda dżojstika do podłączenia czterech dżojstików lub dwóch JagPadów,
- MEGA STE: gniazdo w standardzie RS-232 C pracujące z maksymalna prędkością 115 200 bodów,
edytuj Specjalizowane układy scalone
Układy zaprojektowane specjalnie dla ST.
- Glue jest układem który niejako "skleja" inne w całość, generując niezbędne dla nich sygnały.
- MMU (MCU) odpowiedzialny jest za komunikację z pamięcią, decyduje który i kiedy z chętnych układów będzie miał dostęp do szyny danych, wysyła dane obrazu do shiftera.
- Shifter jest układem generującym grafikę w ST.
- w STE Shifter oraz DMA/Sound zostały zintegrowane w jednym chipie.
- STE ma BLiTTER. Potrafi on szybko kopiować fragmenty pamięci odpowiadające prostokątom na ekranie przy zastosowaniu funkcji logicznych takich jak AND, OR, XOR, a także przesunięć bitowych.
- w STE GLUE oraz MMU zostały zintegrowane w jednym chipie.
- w późniejszych seriach STE GSTMCU oraz BLiTTER zostały zintegrowane w jednym chipie.
- W MEGA STE kontroluje dodatkowy port RS-232.
edytuj Typowe układy scalone
Układy użyte w ST, lecz nie zaprojektowane specjalnie dla niego.
- Procesor Motorola MC68000
- WD1772 pełni rolę kontrolera stacji dysków w ST,
- Nieliczne egzemplarze mają zgodny z WD1772 układ AJAX,
- MFP (Multi-Function Peripheral) MC68901 jest układem wejścia/wyjścia przeznaczonym do współpracy z MC68000, kontroluje między innymi port RS-232, oraz generuje przerwania dla procesora.
- ST zawiera dwa układy ACIA (Asynchronus Communication Interface Adapter). Jeden służy do komunikacji w standardzie MIDI, drugi natomiast zapewnia komunikację z klawiaturą.
- YM 2149 jest układem dźwiękowym z rodziny AY-3-8190.
- Procesor 6301 pełni rolę kontrolera klawiatury, a także zapewnia obsługę myszy i dżojstików.
- STE ma LMC 1992. Układ ten umożliwia regulację głośności dźwięku, basów oraz sopranów.
edytuj System operacyjny
Systemem operacyjnym Atari ST jest Atari TOS. W pierwszej wersji był on dostarczony na dyskietce, wszystkie późniejsze były zapisane w pamięci ROM, początkowo o pojemności 192 KB, później 256 KB.
edytuj Historia
edytuj Powstanie
W styczniu 1984, Jack Tramiel po odejściu z firmy Commodore założył firmę Tramiel Technology, gdzie rozpoczęto prace nad nowym komputerem. W czasie, gdy pod okiem Shiraza Shivji powstawał produkt, Tramiel podjął starania nad odkupieniem Atari od ówczesnego właściciela, firmy Warner, co zakończyło się zakupem. W tym czasie rozważano różne koncepcje, między innymi użycia jako procesora układu NS32032, lecz okazało się że producent (National Semiconductors), nie był w stanie dostarczyć wymaganej ilości na czas. Decyzja o porzuceniu NS32032 okazała się o tyle szczęśliwa, że ostatecznie użyty mikroprocesor MC68000 jest od niego szybszy.
Szybko stworzono prototyp, który był bardzo zbliżony do finalnej konfiguracji. Starano się użyć jak najwięcej gotowych elementów, tak aby skrócić proces projektowania, a także zmniejszyć koszt wytworzenia.
W tym samym czasie rozpoczęto poszukiwania systemu operacyjnego dla nowo powstającego komputera. Z ofertą zgłosił się Microsoft oferując Windows, lecz przewidywany czas dostarczenia (2 lata) był nie do przyjęcia. Dostępny był CP/M-68K, ale odrzucono go z powodu niewystarczających możliwości. Inną możliwością był GEM, produkt firmy Digital Research. Rozważano także napisanie własnego systemu operacyjnego, ale zostało to zarzucone z powody zbyt wielkiego ryzyka.
Ostatecznie wybrano GEM, lecz Digital Research napisało go dla procesorów 8086 i nie było zainteresowane portowaniem go na 68000. Proces portowania został wykonany przez firmę Atari.
W efekcie na targach CES w 1985 roku, zaprezentowano pierwszy prototyp z GEMem działającym "na" CP/M-68K. Ostateczna wersja zawiera zamiast CP/M-68K przeznaczony dla GEMa GEMDOS, a cały system nosi nazwę Atari TOS.
Pierwszym modelem oferowanym na rynku było 520 ST. Nieco później zaoferowano 260 ST, lecz wycofano się z tego z powodu szybko spadających cen pamięci RAM.
edytuj ZÅ‚ote lata
ST błyskawicznie zyskało popularność, zwłaszcza w Europie, a szczególnie w Niemczech. W 1985 roku zostało ogłoszone "Komputerem roku" przez magazyn komputerowy CHIP.
Złote lata ST trwały mniej więcej do roku 1990. Programy takie jak Calamus i znakomity jak na ówczesne czasy monitor SM-122 tworzyły z ST tanie studio DTP.
Wbudowane złącza MIDI oraz program Cubase spopularyzowały ST wśród muzyków do tego stopnia, że bywa on używany do dziś, a wśród muzyków używających ST (i późniejszych modeli) można wymienić m.in. Petera Gabriela.
ST było także bardzo popularną platformą do gier. Wychodziły dla niego niemal wszystkie publikowane wówczas tytuły.
edytuj Schyłek
O schyłek ST obwiniany jest głównie kiepski marketing firmy Atari a w szczególności rodzina Tramielów rządzących w firmie żelazną ręką. Brak nowych modeli w czasie rosnącej konkurencji PC spowodował załamanie rynku i odejście dużych producentów oprogramowania.
edytuj Czasy dzisiejsze
Do dziś istnieją osoby korzystające z Atari ST. ST bywa używane w studiach nagraniowych oraz studiach DTP. Istnieje również stałe grono entuzjastów, skupione głównie wokół demosceny, spotykające się regularnie na różnego rodzaju imprezach.
edytuj UrzÄ…dzenia peryferyjne
UrzÄ…dzenia peryferyjne produkowane przez firmÄ™ Atari z przeznaczeniem dla ST:
edytuj Myszy
- Każdy ST miał dołączona w zestawie mysz STM-1.
edytuj Monitory
- Kolorowe (rozdzielczości ST-LOW i ST-MED): SC-1224, SC-1435,
- Monochromatyczne (rozdzielczość ST-HIGH): SM-122, SM-124, SM-144, SM-146, SM-147,
edytuj Stacje dysków
edytuj Dyski twarde
edytuj Drukarki
edytuj Inne
- PS-3000 (monitor kolorowy połączony ze stacją dysków),
- Atari STacy - pierwszy laptop z serii ST,
- Atari STBook - drugi, znacznie bardziej udany laptop z serii ST, ma wbudowany kontroler IDE, nie ma stacji dysków, oparty na procesorze MC68HC000.
Standardowo - Dysk Twardy 40 MB
- Atari 2080 STF - wersja zmodyfikowana przez lokalnego dystrybutora za zgodą firmy Atari, rozprowadzana jedynie w byłej Jugosławii oraz na Węgrzech, kilka egzemplarzy mogło trafić także do Polski. Miała 2 MB RAM.
edytuj Prototypy
Prototypy które nie weszły do seryjnej produkcji
- Atari 130 ST - pierwszy planowany model ST,
- Atari ST Pad lub Atari STylus - Przenośne ST z pisakiem i monitorem dotykowym LCD zamiast klawiatury,
- Atari EST - niewiele o nim wiadomo ponad to że miał podobno zawierac procesor Motorola MC68020 i kilka układów specjalizowanych w nowszych wersjach (m. in. BLiTTER-II),
- Atari 1040ST+ - zasadniczo Atari 1040 STFM z dodanym procesorem kompatybilnym z 386, niektóre źródła mówią też o dysku twardym (a więc i kontrolerze) 2.5' SCSI.
- Atari 2080 ST - prototyp z 2 MB RAM
- Atari 4160 ST - prototyp z 4 MB RAM
- CDAR 504 - CD-ROM,
- CDAR 505 - CD-ROM,
edytuj Rozszerzenia
Do ST powstało wiele rozszerzeń sprzętowych produkowanych przez firmy trzecie oraz entuzjastów.
- AT-SPEED - sprzętowy emulator PC,
- Ethernec - adapter dla karty sieciowej zgodnej z NE2000 (podłączany do portu Cartridge),
- Ethernea - adapter dla karty sieciowej zgodnej z NE2000 (podłączany do portu ACSI)
- NETUS-bee - karta sieciowa + USB
- PAK 68/3 - rozszerzenie z procesorem MC68030 taktowanym zegarem 50 MHz,
- RSVE - akcelerator portu RS-232 do prędkości 115200 bodów,
- VOFA/VOFA II - slot ISA dla karty graficznej ET4000,
(ta lista bynajmniej nie jest pełna)
edytuj Nieoficjalne oznaczenia
Bardzo często użytkownicy ST komputery z pamięcią roszerzoną do 2 lub 4 MB określali jako 2080 ST lub 4160 ST
edytuj Następcy
Bezpośrednim i niewiele się od ST różniącym kontynuatorem jest Atari STE. Ponadto w podobnej architekturze i w dużym stopniu zgodne są Atari TT oraz Atari Falcon.
edytuj Emulatory
edytuj Wolne oprogramowanie
edytuj Darmowe
edytuj Zobacz też
edytuj Linki zewnętrzne
- http://atariarea.krap.pl
- http://atariki.krap.pl/ - Atariki - wiki o Atari