| Atari TT | |
| Typ | komputer osobisty |
| Rozpoczęcie produkcji | 1990 |
| Zakończenie produkcji | 1993 |
| Procesor | Motorola 68030 32MHz |
| Pamięć | 2/16 MB |
| System operacyjny | Atari TOS 3.0x |
Atari TT 030 to najszybszy komputer stworzony kiedykolwiek przez Atari. Projekt komputera opierał się na rozwiązaniach tworzących linię Atari ST, lecz wprowadzono do niego szereg usprawnień, które stworzyły silną jednostkę.
Spis treści |
edytuj Historia
Firma Atari zdała sobie sprawę z tego, że by jej produkty pozostały konkurencyjne, musi podjąć kroki polegające na wykorzystaniu większych możliwości leżących w szybszych procesorach firmy Motorola z serii 68000. W tamtym czasie najlepszym rozwiązaniem wydawał się procesor Motorola 68020. Była to pierwsza jednostka Motoroli wyposażona w 32-bitową szynę danych i 32-bitowy zestaw instrukcji. Odwrotnie, niż w procesorach Motorola 68000 użytych do konstrukcji komputerów Atari ST, jednostka 68020 była w stanie pobrać pełną 32-bitową porcję danych w jednym cyklu zegara, podczas gdy komputery linii ST do pobrania 32 bitów danych potrzebowały dwóch cykli zegara. Mogła też zaadresować 4 GB pamięci RAM.
Początkowo więc plany komputera Atari TT opierały się właśnie na procesorze Motorola 68020. Podczas prac projektowych, firma Atari zorientowała się jednak, że układ ten nie był najszczęśliwszym rozwiązaniem, gdyż brakowało w nim kilku cech, oferowanych przez następcę linii, układ Motorola 68030. Procesor ten również operował 32-bitową szyną, zestawem rozkazów oraz rejestrami wewnętrznymi. Posiadał również wirtualne przestrzenie pamięci, opisane jako Supervisor (nadzorca), User (użytkownik), Program (program) i Data (dane), plus wbudowaną jednostkę zarządzania pamięcią oraz dwa zintegrowane z układem banki pamięci podręcznej dla rozkazów i danych, po 256 bajtów każdy.
Po podjęciu decyzji o oparciu nowego komputera o układ 68030, zaczęły się kłopoty. Początkowo komputer miał pracować z częstotliwością 16 MHz, by zapewnić kompatybilność wsteczną. Układy obecne w komputerach serii ST i przeniesione do linii TT (na przykład kontrolery DMA i układ graficzny) nie radziły sobie z szybkościami powyżej tej granicy. Część oprogramowania również wykazywała niestabilność przy uruchamianiu na szybszych jednostkach. By umożliwić pracę komputera z 32-megahercowym układem 68030, Atari musiało dokonać pewnego rodzaju przeskalowania swojego projektu, dodając sporych rozmiarów pamięć podręczną. W ten sposób udało się pogodzić procesor pracujący z częstotliwością 32 MHz i szynę systemową działającą dwukrotnie wolniej.
Zarządzający komputerami Atari TT system operacyjny to TOS 3.01. Został on umieszczony w 512-kilobajtowej kości ROM, zaprojektowanej specjalnie dla nowej maszyny. Nie oferował on jednak użytkownikowi wielozadaniowości z wywłaszczeniem. Inny wariant, znany pod nazwą TT/X, korzystał z systemu operacyjnego Unix System V R4 lub WISH (rozszerzenia systemu Motif).
Komputer po raz pierwszy został przedstawiony na targach CeBIT w niemieckim mieście Hanower, a produkcja ruszyła w roku 1990. Cena zestawu ustalona została na 2995 dolarów za komputer wyposażony w 2 MB pamięci i twardy dysk o pojemności 50 MB. W Polsce komputer wyposażony w 4 MB ST RAM, 4 MB TT RAM i dysk twardy o pojemności 208 MB kosztował w roku 1992 45 milionów złotych (bez monitora). W Stanach Zjednoczonych komputer sprzedawano od roku 1991. Wycofanie się Atari w roku 1993 z rynku sprzętu komputerowego było jednoznaczne z końcem linii TT. Pewna liczba tych komputerów została jednak stworzona jako maszyny deweloperskie w pracach nad konsolą Atari Jaguar.
edytuj Szczegóły
Komputer Atari TT030 zawierał szereg urządzeń, które były nieobecne w poprzednich modelach stworzonych przez firmę. Przykładem jest port sieci AppleTalk, który jednak nigdy nie doczekał się sterownika, co prawdopodobnie spowodowane było kwestiami licencyjnymi. Inne nowości to szyna rozszerzeń VME, tryby graficzne VGA i port SCSI. W komputerze zastosowano również rozwiązania znane z serii ST, takie, jak złącza MIDI, gniazdo cartridge'a, czy port ASCI/DMA.
Jednym z urządzeń wykluczonych z projektu był układ graficzny BLITTER, po raz pierwszy zastosowany w komputerach Atari Mega ST około pięciu lat wcześniej. Decyzja Atari najprawdopodobniej spowodowana była faktem, że procesor Motorola 68030 dostarczał systemowi wystarczająco dużo mocy, by BLITTER stał się zbędny.
Dla komputera stworzono nowÄ… wersjÄ™ Atari TOS-u oraz opracowanÄ… przez Atari wersjÄ™ systemu Unix (System V).
Komputer Atari TT oznaczył ostatnie wielkie parcie firmy Atari na rynek stacji roboczych przeznaczonych dla firm. Później na rynku pojawiły się komputery MEGA STe oraz Atari Falcon 030, ale nie były one kierowane w tym samym stopniu do klientów korporacyjnych, co TT 030. Mimo tego, komputer Atari TT wydawał się od samego początku skazany na zagładę. Już w trakcie prac, na rynku dostępna była wersja procesora Motorola 68030 taktowana zegarem 50 MHz, a do premiery procesora Motorola 68040 pozostało niewiele czasu. Szyna systemowa taktowana zegarem 16 MHz i dwukrotnie szybszy procesor nie wydawały się rynkowi korporacyjnemu wystarczająco silnym zestawem. W latach 1990/1991 wielkim słowem-kluczem była "wielozadaniowość", której nowe Atari nie oferowało. Nastąpiło to dopiero w roku 1993, po wprowadzeniu MultiTOS-u. Dopiero ta wersja Atari TOSu była w stanie wykorzystać potencjał jednostki zarządzania pamięcią zastosowanej w Atari TT, która oprócz wielozadaniowości oferowała chroniony tryb pamięci.
Kolejnym problemem okazała się niedostępność systemu operacyjnego Unix dla Atari TT do połowy roku 1992. Do końca owego roku Atari porzuciło wszelkie prace rozwojowe związane z Uniksem. Istniała jednak wersja Atari TT, która miała pracować jako komputer uniksowy, oznaczona symbolem TT/X, dla której dostępne były systemy operacyjne Unix System V R4 i WISH (rozszerzenie OSF Motif)
edytuj Dane techniczne
- Układy specjalne:
- TT Shifter, układ przełączania trybów graficznych. Jego zadania to grafika bitmapowa. Układ wyposażony był w 64-bitową szynę umożliwiającą dostęp z przeplotem do dwufunkcyjnej pamięci systemowej i bufory zintegrowane z układem, zapewniające wysoką przepustowość. W modelach Atari ST był on wyposażony w pamięć 32 kB, wersje zastosowane w Atari TT wyposażono w 154 KB.
- TT GLUE - jednostka kontrolująca logikę komputera, nie będąca częścią ścieżki danych, lecz wymagana do wzajemnej współpracy układów scalonych. Oprócz TT układ spotkać można w Mega STE.
- DMA - trzy niezależne kanały bezpośredniego dostępu do pamięci: jeden dla stacji dyskietek i napędów dysków twardych, jeden dla urządzeń SCSI i jeden dla portu sieciowego realizowanego przez układ 85C20 SCC. Dwa układy w zestawie.
- MCU - układ zarządzający systemową pamięcią RAM.
- Układy wspomagające:
- MC6850P ACIA - układ umożliwiający bezpośrednią komunikację z urządzeniami MIDI i klawiaturą (2 układy w systemie). Prędkość transmisji to 31,25 kilobodów dla MIDI, 7812,5 bit/sek. dla klawiatury.
- MC68901 MFP - wykorzystany jako kontroler przerwań, zegara i portów RS232C. 2 układy w systemie.
- NCR 5380 - kontroler SCSI, umożliwiający asynchroniczny transfer danych z prędkością 4 MB/s
- WD-1772-PH - uniwersalny kontroler napędów dyskietek produkcji Western Digital
- Zilog 85C20 SCC - dwa porty szeregowe wysokiej prędkości SDLC firmy Zilog
- YM2149F PSG - programowalny generator dźwięku firmy Yamaha, umożliwiający trzykanałową syntezę dźwięku. Dodatkową funkcją układu była obsługa sygnałowa stacji dyskietek i portu drukarki.
- HD6301V1 - układ obsługi klawiatury firmy Hitachi, oprócz skanowania klawiatury zajmował się też obsługą myszki i joysticków.
- MC146818A - zegar czasu rzeczywistego firmy Motorola.
- Motorola 68030 - procesor komputera, częstotliwość 32 MHz, szyna systemowa 16 MHz.
- Motorola 68882 - koprocesor arytmetyczny, częstotliwość 32 MHz
- Pamięć RAM:
- Pamięć systemowa "dwufunkcyjna": 2 MB ST RAM, rozszerzalna do 12 MB.
- TT RAM "jednofunkcyjna", rozszerzalna do 256 MB na dodatkowej płytce drukowanej przy użyciu układów SIMM 30-stykowych lub 72-stykowych.
- Yamaha YM2149 - generator 3 kanały po 8 oktaw, możliwość generowania szumów
- DAC 2 ośmiobitowe przetworniki cyfrowo/analogowe +National LMC 1992- układy dźwiękowe generujące sygnał stereo PCM - (maksymalna częstotliwość próbkowania 50kHz) z możliwością sterowania poziomu głośności obu kanałów oraz głównej, basów i sopranów (kompatybilne z STE),
- Napęd dyskietek 720 KB lub 1,44 MB w późniejszych wersjach, o rozmiarze 3,5 cala.
- Porty:
- MIDI in/out
- 3 porty RS-232
- RS-422 Serial LAN
- drukarka
- monitor VGA (analogowy RGB i Mono)
- dodatkowe złącze stacji dyskietek
- porty ACSI i SCSI
- złącze VME wewnątrz obudowy
- cartridge o pojemności do 512 KB
- klawiatura (odłączalna)
- porty joysticka i myszy wbudowane w klawiaturÄ™
- System operacyjny:
- TOS - Tramiel Operating System - (z interfejsem graficznym GEM) w wersji 3.01, 3.05 lub 3.06, zapisany w pamięci ROM. Cztery złącza dla układów ROM po 1 megabit każde, co daje dostępne 512 KB ROM
- Tryby graficzne:
- Kolorowe: 320x200 (16 kolorów), 320x480 (256 kolorów), 640x200 (4 kolory), 640x480 (16 kolorów) z palety 4096 kolorów.
- Duochrome 640x400 (2 kolory)
- Monochromatyczny 1280x960 mono TT na specjalnym monitorze 19 cali
- Obudowa: dwuczęściowa, typu desktop
- Dostępny: od 1990-1991
Istniejące co najmniej dwie wersje komputera Atari TT rozpoznać można następująco:
- W starszej wersji zastosowano blachÄ™ ekranujÄ…cÄ… wewnÄ…trz obudowy, nowsza posiada wewnÄ…trz napylonÄ… warstwÄ™ zatrzymujÄ…cÄ… promieniowanie elektromagnetyczne.
- W starszej wersji procesor i koprocesor umieszczono na dodatkowej płytce drukowanej, nowsza wersja zawiera je na płycie głównej.
- Starsza wersja wyposażona jest w stację dyskietek podwójnej gęstości (720 KB), nowsza w stację wysokiej gęstości (1.44 MB).