Wielokrotności bajtów
Przedrostki dziesiętne
(SI)		 Przedrostki binarne
(IEC 60027-2)
Nazwa Symbol Mnożnik Nazwa Symbol Mnożnik
bajt B 100 bajt B 20
kilobajt KB/kB 103 kibibajt KiB/kiB 210
megabajt MB 106 mebibajt MiB 220
gigabajt GB 109 gibibajt GiB 230
terabajt TB 1012 tebibajt TiB 240
petabajt PB 1015 pebibajt PiB 250
eksabajt EB 1018 eksbibajt EiB 260
zettabajt ZB 1021 zebibajt ZiB 270
jottabajt YB 1024 jobibajt YiB 280

Bajt (prawdopodobnie od ang. byte - kęs) - najmniejsza adresowalna jednostka informacji pamięci komputerowej, składająca się z bitów.

W praktyce przyjmuje się, że jeden bajt to 8 bitów, choć to nie wynika z powyższej definicji. Aby uniknąć niejednoznaczności, jednostka składająca się z ośmiu bitów zwana jest również oktetem. Bywa też że "bajt" definiuje się jako 8 bitów, najmniejszą adresowalną jednostkę pamięci nazywając znakiem.

W pierwszych komputerach bajt mógÅ‚ mieć również 4, 6, 7, 9 czy 12 bitów. OÅ›miobitowy bajt po raz pierwszy pojawiÅ‚ siÄ™ pod koniec 1956 roku, a zostaÅ‚ rozpowszechniony i uznany za standard w 1964 r. po tym jak IBM wprowadziÅ‚ System/360. W starszych maszynach nie stosowano pojÄ™cia bajt ani oktet, najmniejszÄ… jednostkÄ… byÅ‚o sÅ‚owo maszynowe (np. 24-bitowe w maszynach standardu ICL, jak polskie "Odry", albo 60-bitowe w maszynach CDC czy 36-bitowe w Honeywell). W Odrach serii 1300 rozkazy dziaÅ‚ajÄ…ce na znakach adresowaÅ‚y pojedynczy znak używajÄ…c specjalnego dla nich trybu adresowania (dodatkowych 2 bitów adresu znaku w sÅ‚owie).

Bajt 8-bitowy można podzielić na dwie połówki 4-bitowe nazywane nibblami (od ang. nibble - kąsek) bądź tetradami. Wyróżnia się mniej znaczącą (dolną) i bardziej znaczącą (górną) tetradę (nibble). Spotyka się też określenie strefa i cyfra wywodzące się od kodowania znaków kodem EBCDIC, oznaczające odpowiednio starszą i młodszą tetradę.

Spis treści

edytuj Oznaczenia

Najczęściej stosowanym skrótem dla bajtu jest wielka litera "B" (w odróżnieniu od bitu oznaczanego małą literą "b"). Takie oznaczenie koliduje wprawdzie z oznaczeniem bela, ale nie sprawia to większych problemów, ponieważ bela używa się przeważnie z przedrostkiem decy- (decybel – dB), którego to przedrostka (podobnie jak innych podwielokrotności) nie stosuje się dla bajtów.

Można się także spotkać z oznaczeniem bajtu małą literą "b" (bit oznacza się wtedy słowem "bit"), które jednak wprowadza konflikt z najczęstszym oznaczeniem bitu.

edytuj Wielokrotności

Praktycznie używane przedrostki na oznaczenie wielokrotności bajtu to:

    1 kB = 1024 B  (kB - kilobajt)
    1 MB = 1024 kB (MB - megabajt)
    1 GB = 1024 MB (GB - gigabajt)
    1 TB = 1024 GB (TB - terabajt)
    1 PB = 1024 TB (PB - petabajt)
    1 EB = 1024 PB (EB - eksabajt)
    1 ZB = 1024 EB (ZB - zettabajt)
    1 YB = 1024 ZB (YB - jottabajt)
    1 BB = więcej niż 1024 YB (jednostka hipotetyczna o nieustalonej wielkości, BB - brontobajt)

Warto zauważyć, że stosowanie przedrostków kilo, mega, giga i tera (oraz większych) w tej terminologii jest niezgodne z określeniami układu SI (np. kilo w układzie SI oznacza 1000, a nie 1024, jak stosuje się dla bajtów). Jest to częstym źródłem nieporozumień zwłaszcza co do faktycznej pojemności dysków oraz prędkości urządzeń sieciowych (podawanych w bitach), których producenci z powodów marketingowych wolą oznaczać zgodnie z układem SI.

Prefiks Nazwa Znaczenie SI Znaczenie dwójkowe Różnica wielkości
k kilo 103   = 10001 210 = 10241 2.40%
M mega 106   = 10002 220 = 10242 4.86%
G giga 109   = 10003 230 = 10243 7.37%
T tera 1012 = 10004 240 = 10244 9.95%
P peta 1015 = 10005 250 = 10245 12.59%
E eksa 1018 = 10006 260 = 10246 15.29%

edytuj Próby rozwiązania

W celu odróżnienia przedrostków o mnożniku 1000 od przedrostków o mnożniku 1024, już w styczniu 1997 r. pojawiÅ‚a siÄ™ propozycja ujednoznacznienia opracowana przez IEC, polegajÄ…ca na dodawaniu litery "i" po symbolu przedrostka dwójkowego, oraz "bi" po jego nazwie. Przedrostki dwójkowe wyglÄ…daÅ‚yby wtedy nastÄ™pujÄ…co:

Symbol Nazwa  Mnożnik   Mnożnik (dziesiętnie)
  Ki	kibi	10241                             1 024
  Mi	mebi	10242                         1 048 576
  Gi	gibi	10243                     1 073 741 824
  Ti	tebi	10244                 1 099 511 627 776
  Pi	pebi	10245             1 125 899 906 842 624
  Ei	eksbi	10246         1 152 921 504 606 846 976
  Zi   zetta   10247     1 180 591 620 717 411 305 472
  Yi   jatta   10248 1 209 010 515 857 533 350 334 464

i wtedy:

    1 KiB = 1024 B   (KiB - kibibajt)
    1 MiB = 1024 KiB (MiB - mebibajt)
    1 GiB = 1024 MiB (GiB - gibibajt)
    1 TiB = 1024 GiB (TiB - tebibajt)
    1 PiB = 1024 TiB (PiB - pebibajt)
    1 EiB = 1024 PiB (EiB - eksbibajt)
    1 ZiB = 1024 EiB (ZiB - zettabajt)
    1 YiB = 1024 ZiB (YiB - jottabajt)

Jednak ta propozycja rozwiązania problemu niejednoznaczności przedrostków nie została przyjęta przez wszystkie środowiska.

edytuj Zobacz też: