Wikipedia



 

Repúblika Demokrátika Timór-Leste República Democrática de Timor-Leste Demokratyczna Republika Timoru Wschodniego
Flaga Timoru Wschodniego Godło Timoru Wschodniego
Dewiza: (port.) Honra, Pátria e Povo (Honor, Ojczyzna i Lud)
Hymn: Pátria
Język urzędowy	tetum, portugalski
Stolica	Dili
Ustrój polityczny	republika
Głowa państwa	prezydent José Ramos Horta
Szef rządu	premier Xanana Gusmão
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	154. na świecie 15 007 km² ~0%
Liczba ludności (2008)  • całkowita   • gęstość zaludnienia	155. na świecie 1 109 000[1] ▲ 74 osób/km²
Jednostka monetarna	dolar amerykański (USD lub $)
Niepodległość	od Indonezji 20 maja 2002
Religia dominująca	rzymski katolicyzm
Strefa czasowa	UTC +9
Kod ISO 3166	TL
Domena internetowa	.tl
Kod samochodowy	TL
Kod telefoniczny	+670
1  Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (Źródło:CIA) (en)

Timor Wschodni (Demokratyczna Republika Timoru Wschodniego) – państwo na wyspie Timor w Archipelagu Malajskim, 450 km na północ od Australii. Do 1975 jako Timor Portugalski, w 1976 anektowany przez Indonezję, czego nigdy nie uznała Organizacja Narodów Zjednoczonych. Od 1999 pod administracją ONZ. Pełna niepodległość od 20 maja 2002. Od zachodu graniczy z Indonezją.

Państwo obejmuje wschodnią część wyspy Timor, eksklawę Oecussi-Ambeno w zachodniej części wyspy o powierzchni 2461 km² oraz wyspy Atauro - 144 km² i Jaco - 8 km².

Wyznawcy poszczególnych religii: rzymscy katolicy - 90%, muzułmanie - 5%, protestanci - 3%

Spis treści 1 Pochodzenie nazwy 2 Historia 3 Podział administracyjny 4 Demografia

edytuj Pochodzenie nazwy

Od malajskiego słowa timur – „wschodni”. W sąsiedniej Indonezji nazywa się Timor Timur – „wschodni wschód”, w skrócie Indonezyjczycy mówią Tim-Tim.

edytuj Historia

Wyspa zasiedlana przez Portugalczyków od 1520. W 1860 i 1914 dokonano podziału na część wschodnią (portugalską) i zachodnią (holenderską). Od 1930 status prowincji zamorskiej Portugalii. W latach 1942-45 pod okupacją japońską. Zachodnia, holenderska część wyspy weszła w 1950 w skład Indonezji. Po rewolucji goździków w Portugalii w 1974 dano prawo do samostanowienia wszystkim portugalskim koloniom.

Portugalczycy opuścili Timor Wschodni w 1975. Demokratyczna Unia Timoru (Timorese Democratic Union, União Democrática Timorense, UDT) opowiadała się za ustanowieniem bliskich powiązań z Indonezją, zaś Rewolucyjny Front Niepodległości Timoru (FRETILIN) dążył do niepodległości. Po dwóch miesiącach wojny domowej 28 listopada 1975 roku ogłoszono suwerenność niepodległej Demokratycznej Republiki Timoru Wschodniego. Już 7 grudnia armia indonezyjska rozpoczęła inwazję na wyspę. 17 lipca 1976 roku oficjalnie anektowano Timor Wschodni do Indonezji, czego nie uznał nigdy ONZ. Podczas okupacji Timoru zginęło ok. 200 tysięcy mieszkańców. W 1996 liderzy ruchu niepodległościowego biskup Dili Carlos Felipe Ximenes Belo i José Ramos Horta zostali laureatami Pokojowej Nagrody Nobla.

W wyniku podpisanego 5 maja 1999 porozumienia indonezyjsko-portugalskiego 30 sierpnia 1999 odbyło się referendum niepodległościowe, w którym 78,5% mieszkańców opowiedziało się za niepodległością. Po ogłoszeniu wyników referendum wybuchły na wyspie pogromy zwolenników niepodległości wspierane przez wojsko indonezyjskie, którym kres położyła dopiero misja wojskowa ONZ - International Force for East Timor (INTERFET). 25 października 1999 Rada Bezpieczeństwa ONZ powołała United Nations Transitional Administration in East Timor (UNTAET). 30 sierpnia 2001 odbyły się wybory do 88-osobowego Zgromadzenia Konstytucyjnego mającego przygotować przyszły ustrój państwa. W wyborach zwyciężył FRETILIN zdobywając 55 miejsc w parlamencie. 20 września 2001 powołano rząd z premierem oraz ministrem gospodarki i rozwoju Mari al-Katiri (sekretarz generalny FRETILIN). Ministrem spraw zagranicznych został José Ramos Horta.

Zgromadzenie Konstytucyjne uchwaliło konstytucję Timoru Wschodniego 22 marca 2002 większością 72 głosów przy 14 przeciwnych. Oparta jest w zasadzie na konstytucji portugalskiej. Przewiduje przyznanie dużych uprawnień parlamentowi przy jednoczesnym ograniczeniu roli prezydenta do funkcji głównie ceremonialnych. Konstytucja zakłada świecki charakter państwa, gwarantuje obywatelom swobody demokratyczne i zawiera zasadę politycznej neutralności sił zbrojnych.

14 kwietnia 2002 przeprowadzono pierwsze wybory prezydenckie, w których brali udział: bohater ruchu niepodległościowego Xanana Gusmao i prezydent z 1975 roku - Francisco Xavier do Amaral. Większością ponad 82% głosów zwyciężył ten pierwszy. Amaral wystartował, według jego własnych słów, jedynie w celu dania ludziom możliwości wyboru. Kampania przebiegła niezwykle spokojnie i zwycięstwo Gusmao było od początku pewne.

20 maja o północy Timor Wschodni odzyskał pełną niepodległość. W ceremonii przekazania funkcji nowo wybranym władzom uczestniczyli m.in. były prezydent USA Bill Clinton, prezydent Indonezji Megawati Sukarnoputri oraz sekretarz generalny ONZ Kofi Annan.
Obecnie stytuacja w kraju jest niestabilna, trwają walki między stroną rządową a gangami, głównie najsilniejszymi - "77" i "PSHP" - do których należy łącznie blisko 50 tys. osób. Sytuację stabilizuje obecność wojsk ONZ, w większości z Portugalii i Australii.

Timor Wschodni jest członkiem ONZ od 27 września 2002. Polska utrzymuje z Timorem Wschodnim stosunki dyplomatyczne od 18 listopada 2002.

edytuj Podział administracyjny

Wschodni Timor jest podzielony na 13 dystryktów administracyjnych:

1. Lautém
2. Baucau
3. Viqueque
4. Manatuto
5. Dili
6. Aileu
7. Manufahi
8. Liquiçá
9. Ermera
10. Ainaro
11. Bobonaro
12. Cova-Lima
13. Oecussi-Ambeno

edytuj Demografia